درمان متمرکز بر هیجان

دکتر هایدی ام. لویت با مراجع روی پیامدهای یک جدایی عاطفی اخیر کار می‌کند که او را با تردید نسبت به خود روبه‌رو کرده است. لویت به مراجع کمک می‌کند صدای درونی سخت‌گیر و مضطربی را شناسایی کند که می‌کوشد از طریق انتقاد و قضاوت، او را ایمن نگه دارد. با استفاده از تکنیک دو صندلی، مراجع ابتدا مستقیماً از جایگاه این بخش انتقادگر سخن می‌گوید و سپس با جابه‌جایی صندلی، ترس زیربنایی آن را بیان می‌کند. در جریان گفت‌وگو روشن می‌شود که این بخش منتقد، ترس و کنترل را با مسئولیت‌پذیری و ایمنی پیوند داده است. درمانگر و مراجع امکان راهبردی سازگارانه‌تر را بررسی می‌کنند: افزایش اعتماد به خود، توجه به نمونه‌های قضاوت درست در گذشته و استفاده از تجربه درونی به‌عنوان اطلاعات، به‌جای تنبیه و ترساندن مداوم خود. در پایان، مراجع بخش قوی‌تر و امیدوارتر خود را اصیل‌تر تجربه می‌کند و آن را مبنایی برای پاسخ‌دادن به صدای انتقادگر در آینده می‌بیند.

دکتر روندا اِن. گلدمن در نخستین جلسه از این مجموعه دو جلسه‌ای، با استفاده از درمان متمرکز بر هیجان و تکنیک دو صندلی به تروماهای دوران کودکی، خودانتقادگری و هیجان‌های پیچیده و پردازش‌نشده مراجع می‌پردازد. درمانگر ابتدا به مراجع کمک می‌کند منشأ پیام‌های انتقادی درونی را در تجربه‌های کودکی و رابطه با پدر شناسایی کند. سپس از طریق جابه‌جایی میان صندلی‌ها، مراجع با نسخه نوجوان خود و بعد با بازنمایی درونی‌شده پدر وارد گفت‌وگو می‌شود. این فرایند به دسترسی تدریجی به غم، خشم، ترس و نیاز به فهمیده‌شدن و مراقبت منجر می‌شود. در پایان جلسه، مراجع می‌تواند خشم خود را آشکارتر بیان کند و ارتباط میان ترس، خاموشی، احساس بی‌قدرتی و خودانتقادگری را روشن‌تر ببیند؛ فرایندی که زمینه را برای ادامه کار هیجانی در جلسه دوم فراهم می‌کند.

روندا اِن. گلدمن در جلسه دوم از این مجموعه دو جلسه‌ای، ابتدا برداشت‌ها و تأملات مراجع پس از جلسه نخست را مرور می‌کند و سپس با استفاده دوباره از تکنیک دو صندلی، فرایند هیجانی او را عمیق‌تر می‌سازد. مراجع درمی‌یابد که خشمِ مسلط نسبت به پدر، لایه‌هایی از ترس، درد، نیاز به فهمیده‌شدن و باورهای منفیِ درونی‌شده درباره ارزشمندی خود را پوشانده است. در گفت‌وگوی تجربه‌ای با تصویر پدر و سپس با بخش خودمحافظِ درونی، پیام‌های تحقیرکننده و بازدارنده بازسازی و پردازش می‌شوند. کار درمانی به تدریج به موضعی توانمندتر می‌رسد که در آن مراجع مسئولیت این پیام‌ها را از خود جدا می‌کند، احساس می‌کند می‌تواند از آسیب‌پذیری و پیامدهای مواجهه مراقبت کند و بار قضاوت و ترس را به منبع آن بازگرداند. در بخش پایانی، توجه از خشم و ترس به سوگِ رابطه پدرـپسریِ ازدست‌رفته و پذیرش این واقعیت معطوف می‌شود. این فرایند بر اصول درمان متمرکز بر هیجان، از جمله پردازش تجربه‌ای، تحول هیجانی، گسترش خودپنداره و حل‌وفصل هیجانی استوار است.

در گفت‌وگوی آغازین، دکتر سرین وروار با دکتر لزلی گرینبرگ درباره‌ی درمان متمرکز بر هیجان به‌عنوان رویکردی فراتشخیصی که بر پردازش هیجان تمرکز دارد صحبت می‌کند. سپس گرینبرگ جلسه‌ی اول از دو جلسه را با زنی برگزار می‌کند که به‌عنوان مادر احساس شرم و ناکافی بودن دارد و می‌ترسد با برآورده نکردن انتظارات بالایش، فرزندانش را ناامید کند. گرینبرگ با کار دوصندلی، مراجع را در گفت‌وگویی واقعی با صدای منتقد درونی‌اش قرار می‌دهد و او را به تجربه‌ی عمیق‌تر شرم می‌رساند. مراجع انتظارات بالایش از خود را به تجربه‌های گذشته و پیام‌های خانوادگی پیوند می‌دهد، با خشمش نسبت به خانواده روبه‌رو می‌شود، نیازهایش را بهتر تشخیص می‌دهد و بیان می‌کند، و آشتی میان دو بخش خودش آغاز می‌شود. در پایان، دو درمانگر بخش‌هایی از جلسه را مرور می‌کنند و گرینبرگ بر اهمیت دسترسی به هیجان «در اینجا و اکنونِ» اتاق درمان تأکید می‌کند.

بازسازی امروزی فیلم مشهور «سه رویکرد روان‌درمانی» که در آن «گلوریا» با کارل راجرز، آلبرت الیس و فریتز پرلز جلسه داشت. در این نسخه، یک مراجع واقعی با سه درمانگر برجسته از سه جهت‌گیری نظری کار می‌کند: شناخت‌درمانی با جودیت بک، درمان متمرکز بر هیجان با لزلی گرینبرگ و روان‌درمانی روان‌پویشی با نانسی مک‌ویلیامز. هر درمانگر ابتدا رویکردش را معرفی می‌کند، سپس جلسه‌اش را برگزار می‌کند و در صدای روی تصویر، کارش را شرح می‌دهد. در پایان، سه درمانگر در یک میزگرد درباره‌ی کارشان گفت‌وگو می‌کنند. بینندگان می‌توانند شباهت‌ها و تفاوت‌های کلیدی رویکردهای معاصر و ویژگی‌ها و فنون سه درمانگر برجسته را کنار هم ببینند و مقایسه کنند.

دومین جلسه‌ی دکتر گرینبرگ با همان مراجع. جلسه با بازاندیشی مراجع درباره‌ی جلسه‌ی قبل و ادامه‌ی شرمش درباره‌ی فرزندپروری شروع می‌شود. گرینبرگ از او می‌خواهد یک خاطره‌ی مشخص را بازگو کند تا به هیجان‌های کودکی‌اش نزدیک‌تر شود: روزی که در خانه تنها از خواهر و برادرهایش مراقبت می‌کرد و از خشونت برادرش می‌ترسید. درمانگر بار مسئولیتی را که او در آن ماجرا و در سراسر کودکی‌اش حس می‌کرد کاوش می‌کند. سپس با تکنیک صندلی خالی، مراجع خشم و دلخوری‌اش را نسبت به مادر، به خاطر انتظار آشپزی و نظافت و نگهداری از بچه‌ها، و نسبت به پدر، به خاطر مصرف مواد و سنگین‌تر شدن مسئولیت‌هایش، بیان می‌کند. کم‌کم نگاهش به خودش و والدینش تغییر می‌کند، شرم را رها می‌کند، با سوگِ محروم ماندن از دوست داشتن و دوست داشته شدن تماس می‌گیرد و نیازهایش را به زبان می‌آورد. در گفت‌وگوی پایانی، گرینبرگ و وروار با مرور بخش‌هایی از جلسه نشان می‌دهند که راهبردهای EFT چگونه ابراز شرم، خشم و غم را ممکن کرد.

سه صاحب‌نظر از سه سنت درمانی، یعنی درمان متمرکز بر هیجان (لزلی گرینبرگ)، روان‌درمانی روان‌پویشی (نورکا مالبرگ) و درمان شناختی‌رفتاری (مایکل تامپکینز)، در یک میزگرد درباره‌ی جایگاه هیجان در کار بالینی گفت‌وگو می‌کنند. آن‌ها با تماشای بخش‌هایی از جلسه‌های درمانی هر رویکرد، شباهت‌ها و تفاوت‌ها را کنار هم می‌گذارند: اهمیت برانگیختگی هیجانی در جلسه، آگاهی درمانگر از هیجان‌های خودش، اینکه هیجان از کجا می‌آید و چگونه مفهوم‌پردازی می‌شود. پرسش محوری گفت‌وگو این است که چرا این مدل‌ها این‌قدر متفاوت شکل گرفته‌اند و آیا می‌توان به یک مدل مشترک رسید. این قسمت پایانی مجموعه‌ی «هیجان در روان‌درمانی» است.